Giai Thoaïi Thi Nhaân

Nguyeãn Noäi Haø

"Thu laø chieàu cuûa naêm, chieàu laø thu cuûa ngaøy!", phaûi chaêng ñoù laø ñònh nghóa dieäu vôïi nhaát veà muøa thu.

Naéng thu goïi nhôù, möa thu gôïi buoàn... neân thi nhaân maëc khaùch yeâu "naøng Thu" hôn caû moïi thöù, treân caû moïi loaøi.

Haõy nghe ñaâu ñaây tieáng nhaïc trong thô cuûa Löu Troïng Lö:

Em khoâng nghe muøa thu

döôùi traêng môø thoån thöùc?

Em khoâng nghe raïo röïc

hình aûnh keû chinh phu

trong loøng ngöôøi coâ phuï

Em khoâng nghe röøng thu

laù thu keâu xaøo xaïc

con nai vaøng ngô ngaùc

ñaïp treân laù vaøng khoâ?

(Tieáng Thu)

Nhaéc ñeán Löu Troïng Lö, thi só tieàn chieán, chuùng ta lieân töôûng ñeán nhöõng "xung ñoät" tö töôûng Ñoâng Taây qua nhöõng traän buùt chieán vaø khaåu chieán giöõa thô môùi vaø thô cuõ ôû nhöõng naêm cuûa thaäp nieân 1930 cuûa Vieät Nam. Löu Troïng Lö laø moät trong nhöõng ngöôøi tieân phong khai phaù phong traøo thô môùi vaø sau ñoù, khi thô môùi ñöôïc uûng hoä, cuõng chính oâng ñaõ ra coâng haøn gaén nhöõng veát thöông cuûa cuoäc "xung ñoät" tö töôûng môùi vaø cuõ naøy. OÂng cho raèng neàn vaên hoïc coå ñieån Vieät Nam, voán chòu aûnh höôûng tam giaùo Laõo-Phaät-Khoång, laø moät laâu ñaøi coå, moät ngoâi coå moä vaø, ngöôøi treû nhìn laïi vôùi con maét kính yeâu nhöng chaúng bao giôø hoï muoán trôû veà.

OÂng laø ngöôøi thieát tha ñeán tinh thaàn daân toäc trong vaên chöông hôn ai heát, oâng töøng vieát: "Xöa kia chuùng ta laø nhöõng ngöôøi Taøu, gaàn ñaây chuùng ta laø nhöõng ngöôøi Taây, chöa bao giôø chuùng ta laø nhöõng ngöôøi Vieät Nam caû. Ta chæ muoán soáng khoâng, höôûng thuï nhöõng cuûa saün vaø laøm con ve thô cuûa nguï ngoân. Ta ñaõ vay möôïn cuûa ngöôøi haøng xoùm töø ñieäu thô nhoû nhaët, ñeán ñaïo lyù cao xa".

Coù leõ nhôø tình tha thieát daân toäc maø cuoäc buùt chieán thô cuõ vaø môùi ñaõ keát thuùc baèng tình thöông cuûa nhöõng ngöôøi thuoäc hai theá heä, baèng nhöõng caûm thoâng giöõa nhöõng ñöùa con cuøng chung moät gioøng maùu Vieät. Gioøng maùu Vieät thuùc ñaåy töøng theá heä saün saøng ñöùng leân chòu traùch nhieäm tröôùc lòch söû, saün saøng chaáp nhaän cho theá heä môùi chung löng vaø saün saøng an taâm luøi böôùc baøn giao söï nghieäp.

Lòch söû xaõ hoäi thay ñoåi, con ngöôøi khoâng theå ñöùng im. Taâm hoàn con ngöôøi chuyeån ñoåi thì cheá ñoä xaõ hoäi cuõng phaûi ñoåi thay. Haõy môû tay cho theá heä môùi trôû mình.

Noùi veà Löu Troïng Lö, nhieàu ngöôøi cuøng thôøi ñaõ goïi oâng laø "thi só moäng mô cuûa muøa Thu", "daùng gaày, hai maù hoùp, toùc khoâng bao giôø chaûi, khoâng bieát dieän...".

Khoâng bieát dieän, hay chaúng muoán dieän. Ñieàu naøy nhaø thô Nguyeãn Vyõ coù keå laïi nhö sau:

Moät laàn Nguyeãn Vyõ ruû Löu Troïng Lö cuøng xuoáng phoá ngaém thieân haï. Caû hai thaû boä doïc theo ñöôøng Ñoàng Khaùnh. Khaùch qua laïi ai cuõng ñeàu nhìn hai ngöôøi vaø che mieäng cöôøi.

Löu Troïng Lö quay sang hoûi Nguyeãn Vyõ:

- Mi coi tuïi hoï cöôøi mi hay cöôøi tau?

- Chaéc hoï cöôøi tao vì toùc tao daøi quaù. Tao phaûi hôùt toùc. Maøy voâ tieäm chôø tao 20 phuùt.

Hôùt toùc xong hai nhaø thô tieáp tuïc daïo phoá. Khaùch qua laïi vaãn cöù nhìn hai ngöôøi vaø cöôøi.

Löu laïi hoûi Nguyeãn:

- Ñoá mi bieát laàn ni hoï cöôøi ai?

Nguyeãn Vyõ döøng laïi vaø ngoù baïn töø ñaàu ñeán chaân. Thì ra Löu Troïng Lö ñaõ maëc quaàn ñen laïi ngheånh ngaõng maëc theâm quaàn traéng ra ngoaøi, chieác quaàn traéng hôi ngaén neân ñeå loøi hai oáng quaàn ñen ra ngoaøi.

Nhaø thô Nguyeãn nhìn nhaø thô Löu, taùi teâ:

- Maøy maëc dö moät caùi quaàn. Chaéc chaén hoï saép chöôûi maøy.

Cuõng theo Nguyeãn Vyõ thì "Löu Troïng Lö khoâng bieát mình laø thi só, khoâng bieát mình laø Löu Troïng Lö, oâng khoâng thuoäc khoâng nhôù thô mình... Löu Troïng Lö böôùc vaøo laøng thô vôùi chaân lô ñeãnh, maét ngô ngaùc vaø nuï cöôøi xa vaéng...":

Ta haùt vaøi caâu voâ nghóa lyù

Laù vaøng bay laõ vaøo buoàng ta

Ta vieát daêm caâu voâ nghóa lyù

Ngöôøi ñieân xem ñeán hieåu loøng ta

Veà söï coù maët cuûa thi só giöõa cuoäc ñôøi, Nguyeãn Vyõ pheâ: "Löu Troïng Lö laø moät aûnh töôïng lô löõng trong thôøi gian. Trong tình yeâu, traùi tim cuûa anh nhö con dieàu giaáy vôøi vôïi bay ôû nhöõng ngaøy cuoái heø vaøo thu, vaø chæ dính vaøo traàn gian baèng moät sôïi tô mong manh, chaäp chôøn".

Nhöõng vaên thi só cuøng thôøi vôùi Löu Troïng Lö nhaän xeùt: "... coù leõ Lö thi só hôn ai heát. Giaù moät ngaøy kia Lö coù nhaûy xuoáng soâng oâm boùng traêng maø cheát, ta cuõng khoâng neân ngaïc nhieân moät tí naøo... Moäng vaø mô, ñoù môùi chính laø queâ höông cuûa thi só. Nhöng daàu sao con ngöôøi mô moäng aáy cuõng ñaõ rôi xuoáng giöõa coõi traàn, ñaõ soáng moät cuoäc ñôøi raát thöïc ôû traàn gian.

Giôø ñaây hoa hoang daïi

Beân soâng ruïng tôi bôøi

Ñaõ qua roài côn mô moäng

Ñöøng voå nöõa tình ôi

Loøng anh ñaõ rôøi ruïng

Treân soâng ngaøy taøn rôi

Tình anh ñaø xeá boùng

Coøn chi nöõa em ôi

.....

Chuyeän keå veà nhöõng ngaøy hoïc taïi Hueá, Löu Troïng Lö yeâu meát meâ moät thieáu nöõ nhaø laønh, nhaø giaøu vaø gioûi gioøng toân nöõ coâng taèng. Voán nhaø ngheøo maø si tình vaø nhaùt gaùi, thi só chæ bieát yeâu vaø thô ...thaãn mình eân! Töøng ñeâm daàm söông ñöùng nhìn ngöôøi yeâu ñang ngoài ...rung ñuøi trong gaùc tía. Ñeå roài nhöõng than thôû vieát thaønh thô:

Em ngoài trong song cöûa

Anh ñöùng töïa töôøng hoa

Nhìn nhau vaø leä öùa

Moät ngaøy moät caùch xa

Thi só nhaû thô vaø ñeå queân treân baøn hoïc. Ngöôøi baïn ôû troï chung phoøng ñoïc ñöôïc baøi thô, thaáu ñöôïc khoái tình si, cheâ thi só yeâu ...mình eân cho neân ñaõ hoïa:

Em ngoài trong song cöûa

Anh ñöùng ngoaøi ñöôøng nhöïa

Nhìn nhau maø leä öùa

Böïa...

Nghe ñaâu Löu Troïng Lö ñaõ phaûi ñaám moõm ngöôøi baïn baèng moät chaàu côm heán Coå Ngö.

Nguyeãn Noäi Haø